Nigamanavaṇṇanā
Uddiṭṭhā
V0.144 kho … pe … evametaṃ dhārayāmī tiettha paṭhamaṃ āpatti etesanti paṭhamāpattikā , paṭhamaṃ vītikkamanakkhaṇeyeva āpajjitabbāti attho .Itare pana yathā tatiye ca catutthe ca divase hotīti ettha ‘‘ tatiyako , catutthako ’’ ti vuccati , evaṃ yāvatatiye samanubhāsanakamme hontīti yāvatatiyakāti veditabbā .
Yāvatīhan ti yattakāni ahāni .
Jānaṃ paṭicchādetīti jānanto paṭicchādeti .
Tatthāyaṃ paṭicchādanalakkhaṇassa mātikā – āpatti ca hoti , āpattisaññī ca , pakatatto ca hoti , pakatattasaññī ca , anantarāyiko ca hoti , anantarāyikasaññī ca , pahu ca hoti , pahusaññī ca , chādetukāmo ca hoti , chādeti cāti .
Tattha āpatti ca hoti , āpattisaññī cāti yaṃ āpattiṃ āpanno , sā terasannaṃ aññatarā hoti , sopi ca tattha vatthuvasena vā ‘‘ idaṃ bhikkhūnaṃ na vaṭṭatī ’’ ti
M0.145 nāmamattavasena vā ‘‘ ayaṃ itthannāmā āpattī ’’ ti āpattisaññīyeva hutvā ‘‘ na dāni naṃ kassaci ārocessāmī ’’ ti evaṃ chādetukāmova dhuraṃ nikkhipitvā aruṇaṃ uṭṭhāpeti , channā hoti āpatti .Sace panettha anāpattisaññī vā hoti , aññāpattikkhandhasaññī vā , vematiko vā , acchannāva hoti .
Pakatattoti anukkhitto samānasaṃvāsako .
So ce pakatattasaññī hutvā vuttanayeneva chādeti , channā hoti .
Anantarāyikoti yassa dasasu rājacoraaggiudakamanussaamanussavāḷasarīsapajīvitabrahmacariyantarāyesu ekopi natthi , so ce anantarāyikasaññī chādeti , channā hoti .
Pahūti yo sakkoti bhikkhuno santikaṃ gantuñceva ārocetuñca , so ce pahusaññī hutvā chādeti , channā hoti .
Chādetukāmo ca hoti , chādeti cā tiidaṃ uttānameva .
Sacepi hi so sabhāgaṃ disvā ‘‘ ayaṃ me upajjhāyo vā ācariyo vā ’’ ti lajjāya nāroceti , channāva hoti .
Upajjhāyādibhāvo hi idha appamāṇaṃ , sabhāgamattameva pamāṇaṃ .
Ayaṃ ‘‘ jānaṃ paṭicchādetī ’’ tipadassa saṅkhepato atthavinicchayo .
Tāvatīhan ti
P0.49 tattakāni ahāni , paṭicchāditadivasato paṭṭhāya yāva ārocitadivaso , tāva divasapakkhamāsasaṃvaccharavasena yattako kālo atikkanto , tattakaṃ kālanti attho .Akāmā parivatthabban ti na kāmena na vasena , atha kho akāmena avasena parivāsaṃ samādāya vatthabbaṃ .
Tattha paṭicchannaparivāso suddhantaparivāso samodhānaparivāso cāti tividho parivāso .
Tattha paṭicchannaparivāso tāva yathāpaṭicchannāya āpattiyā dātabbo .
Kassaci hi ekāhappaṭicchannā āpatti hoti , kassaci dvīhādippaṭicchannā .
Kassaci ekā āpatti hoti , kassaci
V0.145 dve vā tisso vā taduttari vā .Tasmā paṭicchannaparivāsaṃ dentena paṭhamameva vuttanayena paṭicchannabhāvaṃ ñatvā tato paṭicchannadivase ca āpattiyo ca sallakkhetvā sace ekā ekāhappaṭicchannā hoti ,‘‘ ahaṃ , bhante , ekaṃ āpattiṃ āpajjiṃ sañcetanikaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekāhappaṭicchannan ’’ ti evaṃ parivāsaṃ yācāpetvā khandhake ( cūḷava .98) āgatanayena kammavācaṃ vatvā parivāso dātabbo .
Atha dvīhatīhādippaṭicchannā hoti
M0.146 , dvīhappaṭicchannaṃ tīhappaṭicchannaṃ catūhappaṭicchannaṃ pañcāhappaṭicchannaṃ … pe … cuddasāhappaṭicchannantievaṃ yāva cuddasadivasāni divasavasena yojanā kātabbā , pañcadasadivasappaṭicchannāyaṃ ‘‘ pakkhappaṭicchannan ’’ ti yojanā kātabbā .Tato yāva ekūnatiṃsatimo divaso , tāva ‘‘ atirekapakkhappaṭicchannan ’’ ti , tato māsappaṭicchannaṃ atirekamāsappaṭicchannaṃ dvemāsappaṭicchannaṃ atirekadvemāsappaṭicchannaṃ temāsappaṭicchannaṃ … pe … atirekaekādasamāsappaṭicchannanti evaṃ yojanā kātabbā .
Saṃvacchare puṇṇe ‘‘ ekasaṃvaccharappaṭicchannan ’’ ti , tato paraṃ atirekasaṃvaccharaṃ dvesaṃvaccharaṃ evaṃ yāva saṭṭhisaṃvaccharaatirekasaṭṭhisaṃvaccharappaṭicchannanti , tato vā bhiyyopi vatvā yojanā kātabbā .
Sace pana dve tisso taduttari vā āpattiyo honti , yathā ‘‘ ekaṃ āpattin ’’ ti vuttaṃ , evaṃ ‘‘ dve āpattiyo , tisso āpattiyo ’’ ti vattabbaṃ .
Tato paraṃ pana sataṃ vā hotu , sahassaṃ vā ,‘‘ sambahulā ’’ ti vattuṃ vaṭṭati .
Nānāvatthukāsupi ‘‘ ahaṃ , bhante , sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekaṃ sukkavissaṭṭhiṃ ekaṃ kāyasaṃsaggaṃ ekaṃ duṭṭhullavācaṃ ekaṃ attakāmaṃ ekaṃ sañcarittaṃ ekāhappaṭicchannāyo ’’ ti evaṃ gaṇanavasena vā ,‘‘ ahaṃ , bhante , sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ nānāvatthukāyo ekāhappaṭicchannāyo ’’ ti evaṃ vatthukittanavasena vā ,‘‘ ahaṃ , bhante , sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhappaṭicchannāyo ’’ ti evaṃ nāmamattavasena vā yojanā kātabbā .
Tattha nāmaṃ duvidhaṃ sajātisādhāraṇaṃ sabbasādhāraṇañca , tattha saṅghādisesoti sajātisādhāraṇaṃ , āpattīti sabbasādhāraṇaṃ , tasmā ‘‘ sambahulā āpattiyo āpajjiṃ ekāhappaṭicchannāyo ’’ ti evaṃ sabbasādhāraṇanāmavasenāpi
P0.50 vattuṃ vaṭṭati .Idañhi parivāsādivinayakammaṃ vatthuvasena gottavasena nāmavasena āpattivasena ca kātuṃ vaṭṭatiyeva .
Tattha sukkavissaṭṭhīti vatthu ceva gotta ñca , saṅghādisesoti nāma ñceva āpatti ca , tattha ‘‘ sukkavissaṭṭhiṃ kāyasaṃsaggan ’’ tiādivacanenāpi ‘‘ nānāvatthukāyo ’’ tivacanenāpi vatthu ceva gottañca gahitaṃ hoti ,‘‘ saṅghādiseso ’’ tivacanenāpi ‘‘ āpattiyo ’’ tivacanenāpi nāmañceva āpatti ca gahitā hoti , tasmā etesu yassa kassaci vasena kammavācā kātabbā .
Kammavācāpariyosāne
M0.147V0.146 ca sace appabhikkhuko āvāso hoti , sakkā ratticchedaṃ anāpajjantena vasituṃ , tattheva ‘‘ parivāsaṃ samādiyāmi , vattaṃ samādiyāmī ’’ ti tikkhattuṃ vattaṃ samādātabbaṃ , samādiyitvā tattheva saṅghassa ārocetvā puna āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ ārocentena vattabhedañca ratticchedañca akatvā parivasitabbaṃ .Sace na sakkā hoti parivāsaṃ sodhetuṃ , nikkhittavattena vasitukāmo hoti , tattheva saṅghamajjhe , ekapuggalassa vā santike ‘‘ parivāsaṃ nikkhipāmi , vattaṃ nikkhipāmī ’’ ti parivāso nikkhipitabbo , ekapadenāpi cettha nikkhitto hoti parivāso , dvīhi pana sunikkhittoyeva , samādānepi eseva nayo .
Nikkhittakālato paṭṭhāya pakatattaṭṭhāne tiṭṭhati , athānena paccūsasamaye ekena bhikkhunā saddhiṃ parikkhittassa vihārassa parikkhepato , aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamitvā mahāmaggato okkamma gumbena vā vatiyā vā paṭicchannaṭṭhāne nisīditvā antoaruṇeyeva vattaṃ samādiyitvā ārocetabbaṃ .
Yampi aññaṃ bhikkhuṃ passati , tassāpi ārocetabbameva .
Aruṇe uṭṭhite tassa santike vattaṃ nikkhipitvā vihāraṃ gantabbaṃ .
Sace so pure aruṇeyeva kenaci karaṇīyena gato , vihāraṃ gantvā yaṃ sabbapaṭhamaṃ bhikkhuṃ passati , tassa ārocetvā nikkhipitabbaṃ .
Evaṃ sallakkhetvā yāva rattiyo pūrenti , tāva parivatthabbaṃ , ayaṃ saṅkhepato paṭicchannaparivāsavinicchayo , vitthāro pana samantapāsādikāya vinayasaṃvaṇṇanāya ( cūḷava . aṭṭha .97) vuttanayeneva veditabbo .
Itaresu pana dvīsu ‘‘ āpattipariyantaṃ na jānāti , rattipariyantaṃ na jānātī ’’ ti ( cūḷava .157) imasmiṃ vatthusmiṃ khandhake anuññāto suddhantaparivāso nāma , so duvidho cūḷasuddhanto mahāsuddhantoti , duvidhopi cesa rattiparicchedaṃ sakalaṃ vā ekaccaṃ vā ajānantassa ca assarantassa ca tattha vematikassa ca dātabbo .
Āpattipariyantaṃ pana ‘‘ ettikā ahaṃ āpattiyo āpanno ’’ ti jānātu vā , mā vā , akāraṇametaṃ .
Tassa dānavidhi khandhake āgato , vinicchayakathā pana vitthārato samantapāsādikāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .102) vuttā .
Itaro pana samodhānaparivāso nāma , so tividho hoti odhānasamodhāno
M0.148 agghasamodhāno missakasamodhānoti .Tattha odhānasamodhāno nāma antarāpattiṃ āpajjitvā paṭicchādentassa parivutthadivase odhunitvā
P0.51 makkhetvā purimāya āpattiyā mūladivasaparicchede pacchā āpannaṃ āpattiṃ samodahitvā dātabbaparivāso vuccati .Agghasamodhāno nāma sambahulāsu āpattīsu yā ekā vā dve vā tisso vā sambahulā vā āpattiyo sabbacirappaṭicchannāyo , tāsaṃ agghena samodhāya tāsaṃ rattiparicchedavasena avasesānaṃ ūnatarappaṭicchannānaṃ āpattīnaṃ dātabbaparivāso vuccati .
Missakasamodhāno nāma nānāvatthukāyo āpattiyo ekato katvā dātabbaparivāso
V0.147 vuccati , ayaṃ tividhepi samodhānaparivāse saṅkhepakathā , vitthāro pana samantapāsādikāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .102) vutto , idaṃ ‘‘ parivatthabban ’’ ti padassa vinicchayakathāmukhaṃ .Uttari chārattan ti parivāsato uttari cha rattiyo .
Bhikkhumānattāyāti bhikkhūnaṃ mānabhāvāya , ārādhanatthāyāti vuttaṃ hoti .
Paṭipajjitabban ti vattitabbaṃ .
Bhikkhumānattañca panetaṃ paṭicchannāpaṭicchannavasena duvidhaṃ .
Tattha yassa appaṭicchannāpatti hoti , tassa parivāsaṃ adatvā mānattameva dātabbaṃ , idaṃ appaṭicchannamānattaṃ .
Yassa paṭicchannā hoti , tassa parivāsapariyosāne dātabbaṃ mānattaṃ paṭicchannamānattan ti vuccati , idaṃ idha adhippetaṃ .
Ubhinnampi panetesaṃ dānavidhi vinicchayakathā ca samantapāsādikāyaṃ ( cūḷava . aṭṭha .102) vuttanayena veditabbā , ayaṃ panettha saṅkhepo .
Sace ayaṃ vattaṃ nikkhipitvā paccūsasamaye samādātuṃ gacchati , sabbantimena paricchedena catūhi bhikkhūhi saddhiṃ parivāse vuttappakāraṃ padesaṃ gantvā ‘‘ mānattaṃ samādiyāmi , vattaṃ samādiyāmī ’’ ti samādiyitvā nesaṃ ārocetvā tato tesu gatesu vā agatesu vā purimanayena paṭipajjitabbaṃ .
Yattha siyā vīsatigaṇoti ettha vīsatisaṅgho gaṇo assāti vīsatigaṇo .
Tatrāti yatra sabbantimena paricchedena vīsatigaṇo bhikkhusaṅgho atthi , tattha .
Abbhetabboti abhietabbo , sampaṭicchitabbo , abbhānakammavasena osāretabboti vuttaṃ hoti .
Avhātabboti vā attho .
Abbhānakammaṃ pana pāḷivasena khandhake ( cūḷava .100 ādayo ) vinicchayavasena samantapāsādikāyaṃ vuttaṃ .
Anabbhitoti na abbhito asampaṭicchito , akatabbhānakammoti vuttaṃ hoti .
Anavhātoti vā attho .
Te ca bhikkhū gārayhāti ye ūnabhāvaṃ ñatvā
M0.149 abbhenti , te bhikkhū ca garahitabbā , sātisārā sadosā dukkaṭaṃ āpajjantīti attho .Ayaṃ tattha sāmīcīti ayaṃ tattha anudhammatā lokuttaradhammaṃ anugatā ovādānusāsanī sāmīci dhammatā .
Sesamettha vuttanayamevāti .
Kaṅkhāvitaraṇiyā pātimokkhavaṇṇanāya
Saṅghādisesavaṇṇanā niṭṭhitā .