Issues
Editor
Settings
Puggalapaññattipakaraṇa-anuṭīkā
  • 1. Mātikāvaṇṇanā
  • 2. Niddesavaṇṇanā
  • 1. Ekakaniddesavaṇṇanā
  • 2. Dukaniddesavaṇṇanā
  • 3. Tikaniddesavaṇṇanā
  • 4. Catukkaniddesavaṇṇanā
  • 5. Pañcakaniddesavaṇṇanā
  • 6. Chakkaniddesavaṇṇanā
  • 7. Sattakaniddesavaṇṇanā
  • 10. Dasakaniddesavaṇṇanā
Puggalapaññattipakaraṇa-anuṭīkā
  • 1. Mātikāvaṇṇanā
  • 2. Niddesavaṇṇanā
  • 1. Ekakaniddesavaṇṇanā
  • 2. Dukaniddesavaṇṇanā
  • 3. Tikaniddesavaṇṇanā
  • 4. Catukkaniddesavaṇṇanā
  • 5. Pañcakaniddesavaṇṇanā
  • 6. Chakkaniddesavaṇṇanā
  • 7. Sattakaniddesavaṇṇanā
  • 10. Dasakaniddesavaṇṇanā

2. Niddesavaṇṇanā

Author： _System_Pali_VRI_ @ Administrator

2. Niddesavaṇṇanā

1. Ekakaniddesavaṇṇanā

1. PaccanīkadhammānaṃM0.43V0.42 jhāpanaṭṭhena jhānaṃ , tato suṭṭhu vimuccanaṭṭhena vimokkhoti nippariyāyena jhānaṅgāneva vimokkhoti aṭṭhakathāadhippāyo .
Ṭīkākārena pana ‘‘ abhibhāyatanaṃ viya sasampayuttaṃ jhānaṃ vimokkho ’’ ti maññamānena ‘‘ adhippāyenāhā ’’ ti vuttaṃ .
Jhānadhammā hi sampayuttadhammehi saddhiṃyeva paṭipakkhato vimuccanti , na vinā , tathā abhirativasena ārammaṇe nirāsaṅkappavattipīti adhippāyo .
Yathā vā jhānaṅgānaṃ jhānapaccayena paccayabhāvato saviseso jhānapariyāyo , evaṃ vimokkhakiccayogato tesaṃ saviseso vimokkhapariyāyo , tadupacārena sampayuttānaṃ veditabbo .
Paṭhamaṃ samaṅgibhāvatthan ti paṭilābhaṃ sandhāyāha .
‘‘ Phusitvā viharatīti paṭilabhitvā iriyatī ’’ ti hi vuttaṃ .
Aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ yena hi saddhiṃ … pe … paṭiladdhā nāma hontī ’’ ti tehi sādhetabbasahajātādipaccayalābhoyevettha paṭilābho daṭṭhabbo .
Yathā phasso yattha uppanno , taṃ ārammaṇaṃ phusatīti vuccati , evaṃ sampayuttadhammepi taṃsabhāvattāti āha ‘‘ samphassena phusanatthan ’’ ti .
Tassa ‘‘ vivaratī ’’ ti iminā sambandho .
Itarehīti upacārampītiādinā upacārapurimappanāparappanānaṃ paṭilābhakāraṇanti vacanehi .
Itare kāraṇattheti ‘‘ upacārena … pe … phusatiyevā ’’ ti vutte kāraṇatthadīpake atthe .
Phusati phalaṃ adhigacchati etāyāti kāraṇabhāvassa phusanāpariyāyo veditabbo .
Paṭhamatthamevāti samaṅgibhāvatthameva .
Tāni aṅgānīti iminā jhānakoṭṭhāsabhāvena vuttadhammāyeva gahitā , na phassapañcamakaindriyaṭṭhakādibhāvenāti vuttaṃ ‘‘ sesā … pe … saṅgahitānī ’’ ti .
Evaṃ satīti sukhasaṅkhātajhānaṅgato vedanāsomanassindriyānaṃ sesitabbabhāveV0.43 sati .
Evañhi nesaṃ phassakatā itarassa phassitabbatāva siyā .
Tenāha ‘‘ sukhassa phusitabbattā ’’ ti .
Vedayitādhipateyyaṭṭhehīti ārammaṇānubhavanasaṅkhātena vedayitasabhāvena , tasseva sātavisesasaṅkhātena sampayuttehi anuvattanīyabhāvena ca .
Upanijjhāyanabhāvo pi yathāvuttavedayitādhipateyyaṭṭhavisiṭṭho oḷārikassa ārammaṇassa nijjhāyanabhāvo .
Abhinnasabhāvopi hi dhammo purimavisiṭṭhapaccayavisesasambhavena visesenaM0.44 bhinnākāro hutvā visiṭṭhaphalabhāvaṃ āpajjati .
Yathekaṃyeva kammaṃ cakkhādinibbattihetubhūtaṃ kammaṃ .
Tena vuttaṃ ‘‘ vedayitā … pe … vuttattā ’’ ti .
Aṅgānīti nāyaṃ tapparabhāvena bahuvacananiddeso anantabhāvato , kevalañca aṅgānaṃ bahuttā bahuvacanaṃ , tena kiṃ siddhaṃ ?
Paccekampi yojanā siddhā hoti .
Tena vuttaṃ ‘‘ paccekampi yojanā kātabbā ’’ ti .
Yadi ‘‘ sukhaṃ ṭhapetvā ’’ ti yojanāyaṃ sesā tayo khandhā honti , sesā tayo , cattāro ca khandhā hontīti vattabbaṃ siyāti ?
Na , catūsu tiṇṇaṃ antogadhattā .
Tenāha ‘‘ sabbayojanā … pe … vuttan ’’ ti .
2. Asamayavimokkhenāti heṭṭhāmaggavimokkhena .
So hi lokiyavimokkho viya adhigamavaḷañjanatthaṃ pakappetabbasamayavisesābhāvato evaṃ vutto .
Aggamaggavimokkho pana ekaccāsavavimuttivacanato idha nādhippeto .
Tenāha ‘‘ ekacce āsavā parikkhīṇā hontī ’’ ti .
Ekaccehi āsavehi vimuttoti diṭṭhāsavādīhi samucchedavimuttiyā vimutto .
Asamaya … pe … lābhenāti yathāvuttaasamayavimokkhassa upanissayabhūtassa adhigamena .
Tato eva sātisayena , ekaccehi kāmāsavehi vimutto vikkhambhanavasenāti attho .
So eva ekaccasamayavimokkhalābhī yathāvutto samayavimutto asamayavimokkhavisesassa vasena samayavimokkhapaññattiyā adhippetattā .
Soti asamayavimokkhūpanissayasamayavimokkhalābhī .
Tena sātisayena samayavimokkhena .
Tathāvimuttova hotīti ettha iti -saddo hetuattho .
Yasmā tathāvimutto hoti , tasmā samayavimuttapaññattiṃ laddhuṃ arahatīti pariññātatthaṃ hetunā patiṭṭhāpeti .
Byatirekamukhenapi tamatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘ puthujjano panā ’’ tiādi vuttaṃ .
Tattha samudācārabhāvatoti samudācārassa sambhavato .
Soti jhānalābhī puthujjano .
Yadi punarāvattakadhammatāya puthujjano samayavimuttoti na vutto , tadabhāvato kasmā arahā tathā na vuttoti āha ‘‘ arahato panā ’’ tiādi .
Tadakāraṇabhāvan ti tesaṃ vimokkhānaṃ , tassa vā samayavimuttibhāvassa akāraṇabhāvaṃ .
Sabboti sukkhavipassakopi samathayānikopi aṭṭhavimokkhalābhīpiV0.44 .
Bahiabbhantarabhāvā apekkhāsiddhā , vattu adhippāyavasena gahetabbarūpā cāti āha ‘‘ bāhirānanti lokuttarato bahibhūtānan ’’ ti .
3. RūpatoM0.45 aññaṃ na rūpan ti tattha rūpapaṭibhāgaṃ kasiṇarūpādi rūpa-saddena gahitanti tadaññaṃ paṭhamatatiyāruppavisayamattaṃ arūpakkhandhanibbānavinimuttaṃ arūpa-saddena gahitaṃ daṭṭhabbaṃ .
Paṭipakkhabhūtehi kilesacorehi amūsitabbaṃ jhānameva cittamañjūsaṃ .
Samādhin ti vā samādhisīsena jhānameva vuttanti veditabbaṃ .
4. Attano anurūpena pamādenāti ettha anāgāmino adhikusalesu dhammesu asakkaccaasātaccakiriyādinā .
Khīṇāsavassa pana tādisena pamādapatirūpakena , tādisāya vā asakkaccakiriyāya .
Sā cassa ussukkābhāvato veditabbā .
Paṭippassaddhasabbussukkā hi te uttamapurisā .
Samayena samayan ti samaye samaye .
Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ upayogavacanañca .
Anipphattitoti samāpajjituṃ asakkuṇeyyato .
Assāti ‘‘ tesañhī ’’ tiādinā vuttassa imassa aṭṭhakathāvacanassa .
Tenāti yathābhatena suttena .
5. Yenādhippāyena ‘‘ dhammehī ’’ ti vattabban ti vuttaṃ , taṃ vivaranto ‘‘ idhā ’’ tiādimāha .
Tattha idhāti ‘‘ parihānadhammo aparihānadhammo ’’ ti etasmiṃ padadvaye .
Tatthāti ‘‘ kuppadhammo akuppadhammo ’’ ti padadvaye .
Sati vacananānatte attheva vacanatthanānattanti āha ‘‘ vacanatthanānattamattena vā ’’ ti .
Vacanatthaggahaṇamukhena gahetabbassa pana vibhāvanatthassa natthettha nānattaṃ , yato tesaṃ pariyāyantaratāsiddhi .
7-8.
Samāpatticetanāti yāya cetanāya samāpattiṃ nibbatteti samāpajjati ca .
Tenāha ‘‘ tadāyūhanā ’’ ti .
Ārakkhapaccupaṭṭhānā satīti katvā āha ‘‘ anurakkhaṇā … pe … satī ’’ ti .
Tenāha ‘‘ ekārakkho satārakkhena cetasā viharatī ’’ ti .
Tathā hi sā ‘‘ kusalākusalānaṃ dhammānaṃ gatiyo samannesatī ’’ ti vuttā .
11. Aggamaggaṭṭhopi itaramaggaṭṭhā viya anupacchinnabhayattā bhayūparatavohāraṃ labhatīti āha ‘‘ arahattamaggaṭṭho ca … pe … bhayūparato ’’ ti .
12. KecītiV0.45 tihetukapaṭisandhike mandabuddhike sandhāyāha .
Tena vuttaṃ ‘‘ duppaññāti iminā gayhantī ’’ ti .
Dubbalā paññā yesaṃ te duppaññāti .
14. AniyatadhammasamannāgatassevaM0.46 paccayavisesena niyatadhammapaṭilābhoti āha ‘‘ yattha … pe … hontī ’’ ti .
Tadabhāvāti niyatāniyatavomissāya pavattiyā abhāvā .
16. Pariyādiyitabbānīti pariyādakena maggena khepetabbāni .
Taṇhādīnaṃ palibudhanādikiriyāya matthakappattiyā sīsabhāvo veditabbo , nibbānassa pana visaṅkhārabhāvato saṅkhārasīsatā .
Tenāha ‘‘ saṅkhāravivekabhūto nirodho ’’ ti .
Keci pana ‘‘ saṅkhārasīsaṃ nirodhasamāpattī ’’ ti vadanti , taṃ tesaṃ matimattaṃ paññattimattassa sīsabhāvānupapattito taduddhañca saṅkhārappavattisabbhāvato .
Saha viyāti ekajjhaṃ viya .
Etena sama-saddassa atthamāha .
Sahattho hesa sama-saddo .
Saṃsiddhidassanenāti saṃsiddhiyā niṭṭhānassa uparamassa dassanena .
Idhāti imissā puggalapaññattipāḷiyā , imissā vā tadaṭṭhakathāya .
Kilesapavattasīsānan ti kilesasīsapavattasīsānaṃ .
Tesu hi gahitesu itarampi pariyādiyitabbaṃ kilesabhāvena pariyādiyitabbatāsāmaññena ca gahitameva hotīti kilesavaṭṭapariyādānena maggassa itaravaṭṭānampi pariyādiyanaṃ .
Vaṭṭupacchedakena maggeneva hi jīvitindriyampi anavasesato nirujjhatīti .
Kasmā panettha pavattasīsaṃ visuṃ gahitanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ pavattasīsampī ’’ tiādi .
Odhiso ca anodhiso ca kilesapariyādāne sati sijjhamānā paccavekkhaṇavārā tena nipphādetabbāti vuttā .
Tenevāha ‘‘ kilesapariyādānasseva vārā ’’ ti .
Idāni tamatthaṃ āgamena sādhento ‘‘ vimuttasmin ’’ tiādimāha .
Cuticittena hotīti idaṃ yathāvuttassa kilesapariyādānasamāpanabhūtassa paccavekkhaṇavārassa cuticittena paricchinnattā vuttaṃ , tasmā cuticittena paricchedakena paricchinnaṃ hotīti attho .
17. Tiṭṭheyyāti na upagaccheyya .
Ṭhānañhi gatinivatti .
Tena vuttaṃ ‘‘ nappavatteyyā ’’ ti .
18. Payirupāsanāya bahūpakārattā payirupāsitabbattā .
20. AggavijjāV0.46 yassa anadhigatavijjādvayassa hoti , so ce pacchā vijjādvayaṃ adhigacchati , tassa paṭhamaṃ adhigatavijjādvayassa viya atevijjatābhāvāM0.47 yadipi nippariyāyatā tevijjatā , paṭhamaṃ adhigatavijjādvayassa pana sā savisesāti dassento ‘‘ yāya katakiccatā ’’ tiādimāha .
Tattha aggavijjāti āsavakkhayañāṇaṃ , aggamaggañāṇameva vā veditabbaṃ .
Sā ca tevijjatāti yojanā .
22. Tatthevāti saccābhisambodhe eva .
24. Tan ti nirodhasamāpattilābhino ubhatobhāgavimuttatāvacanaṃ .
Vuttalakkhaṇūpapattikoti dvīhi bhāgehi dve vāre vimuttoti evaṃ vuttalakkhaṇena upapattito yuttito samannāgato .
Eseva nayoti yathā catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ ekekato nirodhato ca vuṭṭhāya arahattaṃ pattānaṃ vasena pañca ubhatobhāgavimuttā vuttā , tathā sekkhabhāvaṃ pattānaṃ vasena pañca kāyasakkhino hontīti katvā vuttaṃ .
Dassanakāraṇāti iminā ‘‘ disvā ’’ ti ettha tvā-saddo hetuatthoti dasseti yathā ‘‘ sīhaṃ disvā bhayaṃ hotī ’’ tiādīsu .
Dassane sati parikkhayo , nāsatīti āha ‘‘ dassanāyattaparikkhayattā ’’ ti .
Purimakiriyāti āsavānaṃ khayakiriyāya purimakiriyā .
Samānakālattepi hi kāraṇakiriyā phalakiriyāya purimasiddhā viya voharīyati .
Tato nāmakāyato muccanato .
Yato hi yena muccitabbaṃ , taṃ nissito hotīti vuttaṃ ‘‘ nāmanissitako ’’ ti .
Tassāti kāyadvayavimuttiyā ubhatobhāgavimuttabhāvassa .
Arūpaloke hi ṭhitārahantavasenāyamattho vutto .
Tenāha ‘‘ sutte hī ’’ tiādi .
Dvīhi bhāgehīti vikkhambhanasamucchedabhāgehi .
Dve vāreti kilesānaṃ vikkhambhanasamucchindanavasena dvikkhattuṃ .
Kilesehi vimuttoti idaṃ paṭhamatatiyavādānaṃ vasena vuttaṃ , itaraṃ dutiyavādassa .
Arūpajjhānaṃ yadipi rūpasaññādīhi vimuttaṃ taṃsamatikkamādinā pattabbattā , pavattinivārakehi pana kāmacchandādīhiyevassa vimutti sātisayāti dassento ‘‘ nīvaraṇasaṅkhātanāmakāyato vimuttan ’’ ti āha .
Yañcāpi arūpajjhānaṃ rūpaloke vivekaṭṭhatāvasenapi rūpakāyato vimuttaṃ , taṃ pana rūpapaṭibandhachandarāgavikkhambhaneneva hotīti vikkhambhanamevaV0.47 padhānanti vuttaṃ ‘‘ rūpataṇhāvikkhambhanenaM0.48 rūpakāyato ca vimuttattā ’’ ti .
Ekadesena ubhatobhāgavimuttaṃ nāma hoti samucchedavimuttiyā abhāvā .
25.‘‘ Sattisayo ’’ ti viya samudāye pavatto vohāro avayavepi dissatīti dassento āha ‘‘ aṭṭhavimokkhekadesena … pe … vuccatī ’’ ti .
26. Phuṭṭhānan ti phassitānaṃ , adhigatānanti attho .
Antoti antasadiso phassanāya parakālo .
Tadanantaro hi tappariyosāno viya hotīti .
Kālavisayo cāyaṃ anta-saddo , na pana kālattho .
Tenāha ‘‘ adhippāyo ’’ ti .
Nāmakāyekadesatoti nīvaraṇasaṅkhātanāmakāyekadesato .
Ālocito pakāsito viya hoti vibandhavikkhambhanena ālocane pakāsane samatthassa ñāṇacakkhuno adhiṭṭhānasamuppādanato .
Na tu vimuttoti vimuttoti na vuccateva .
28. Imaṃ pana nayan ti ‘‘ apica tesan ’’ tiādinā āgatavidhiṃ .
Yena visesenāti yena kāraṇavisesena .
Soti diṭṭhippattasaddhāvimuttānaṃ yathāvutto paññāya viseso .
Paṭikkhepo kato kāraṇassa avibhāvitattā .
Ubhatobhāgavimutto viya , paññāvimutto viya vā sabbathā avimuttassa sāvasesavimuttiyampi diṭṭhippattassa viya paññāya sātisayāya abhāvato saddhāmattena vimuttabhāvo daṭṭhabbo .
Saddhāya adhimuttoti idaṃ āgamanavasena saddhāya adhikabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ , maggādhigamato panassa paccakkhameva ñāṇadassanaṃ .
31.‘‘ Sototi ariyamaggassa nāman ’’ ti nippariyāyena taṃsamaṅgī sotāpannoti adhippāyena codako ‘‘ api-saddo kasmā vutto ’’ ti codanaṃ uṭṭhāpetvā ‘‘ nanū ’’ tiādinā attano adhippāyaṃ vivarati .
Itaro ‘‘ nāpannan ’’ tiādinā pariharati .
Samannāgato eva nāma lokuttaradhammānaṃ akuppasabhāvattā .
Itarehīti dutiyamaggaṭṭhādīhi .
So evāti paṭhamaphalaṭṭho eva .
Idhāti imasmiṃ sattakkhattuparamaniddese .
Sotaṃ vā ariyamaggaṃ ādito panno adhigatoti sotāpannoti vuccamāne dutiyamaggaṭṭhādīnaṃM0.49 nattheva sotāpannabhāvāpatti .
Sutte pana sotaṃ ariyamaggaṃ ādito mariyādaṃ amuñcitvāva panno paṭipajjatīti katvā maggasamaṅgī ‘‘ sotāpanno ’’ ti vutto .
Pariyāyena itaropi tassa aparihānadhammattā sotāpannoti veditabbaṃ .
Pahīnāvasiṭṭhakilesapaccavekkhaṇāya samudayasaccaṃ viya dukkhasaccampi paccavekkhitaṃ hoti saccadvayapariyāpannattāV0.48 kilesānanti āha ‘‘ catusaccapaccavekkhaṇādīnan ’’ ti .
Ādi -saddena phalapaccavekkhaṇauparimaggaphaladhamme ca saṅgaṇhāti .
32. Mahākulamevāti uḷārakulameva vuccati ‘‘ kulīno kulaputto ’’ tiādīsu viya .
33. Sajjhānako aparihīnajjhāno kālakato brahmalokūpago hutvā vaṭṭajjhāsayo ce , uparūpari nibbattitvā nibbāyatīti āha ‘‘ anāgāmisabhāgo ’’ ti .
Yato so jhānānāgāmīti vuccati .
Tenāha ‘‘ anāvattidhammo ’’ ti .
36. Parayoge tvā-saddo tadanto hutvā ‘‘ parasaddayoge ’’ ti vutto , appatvāti vuttaṃ hotīti ‘‘ appattaṃ hutvā ’’ ti iminā vuccati .
37. Tenāti ‘‘ upahaccā ’’ ti padena .
Nanu ca vemajjhātikkamo ‘‘ atikkamitvā vemajjhan ’’ ti iminā pakāsito hotīti adhippāyo .
40. Taṇhāvaṭṭasotā taṇhāvaṭṭabandhā .
Tassāti sotassa .
Sambandhe cetaṃ sāmivacanaṃ .
Uddhaṃsotassa uparibhavūpagatā ekaṃsikāti āha ‘‘ yattha vā tattha vā gantvā ’’ ti .
Tassāti uddhaṃsotassa .
Tatthāti avihesu .
Lahusālahusagatikāti lahukālahukāyugatikā , lahukālahukañāṇagatikā vā .
Uppajjitvāva nibbāyanakādīhīti ādi -saddena ‘‘ ākāsaṃ laṅghitvā nibbāyatī ’’ tiādinā vuttā tisso upamā saṅgaṇhāti .
Antarāupahaccaparinibbāyīhi adhimattatā , uddhaṃsotato anadhimattatā ca asaṅkhārasasaṅkhāraparinibbāyīnaṃ na veditabbāti yojanā .
Te evāti antarāupahaccaparinibbāyiuddhaṃsotā eva .
Yadi evaṃ asaṅkhārasasaṅkhāraparinibbāyīnaṃ upamāvacanena tato mahantatarehi kasmā vuttanti codanaṃ sandhāyāha ‘‘ tato mahanta … pe … dassanatthan ’’ ti .
TenātiM0.50 ‘‘ no cassa , no ca me siyā ’’ ti vacanena .
Tenāti vā yathāvuttena tassa atthavacanena .
Imassa dukkhassāti imassa sampati vattamānassa viññāṇādidukkhassa .
Udayadassanaṃ ñāṇaṃ .
Catūhipīti ‘‘ no cassā ’’ ti catūhi padehi .
Yaṃ atthīti yaṃ paramatthato vijjatiV0.49 .
Tenāha ‘‘ bhūtanti sasabhāvan ’’ ti , bhūtanti khandhapañcakanti attho .
Yathāha ‘‘ bhūtamidanti , bhikkhave , samanupassathā ’’ ti .
Vivaṭṭamānaso viviccamānahadayo taṇhādisotato nivattajjhāsayo .
Upekkhako hotīti cattabhariyo viya puriso bhayaṃ nandiñca pahāya udāsino hoti .
Avisiṭṭheti hīne .
Visiṭṭheti uttame .
‘‘ Bhave ’’ ti vatvā ‘‘ sambhave ’’ ti vuccamānaṃ avuttavācakaṃ hotīti dassento ‘‘ paccuppanno ’’ tiādimāha .
Bhūtameva vuccatīti yaṃ bhūtanti vuccati , tadeva bhavoti ca vuccati , bhavati ahosīti vā .
Sambhavati etasmāti sambhavo .
Tadāhāro tassa bhavassa paccayo .
Anukkamena maggapaññāyāti vipassanānukkamena laddhāya ariyamaggapaññāya .
Tenāti sekkhena .
Ekakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .

2. Dukaniddesavaṇṇanā

63. Kassacīti kassacipi .
Kathañcīti kenaci pakārena , vikkhambhanamattenāpīti vuttaṃ hoti .
Ajjhattaggahaṇassāti attānaṃ adhikicca uddissa pavattaggāhassa .
83. Purimaggahitan ti ‘‘ karissati me ’’ tiādinā cittena paṭhamaṃ gahitaṃ .
Taṃ katan ti taṃ tādisaṃ upakāraṃ .
Puññaphalaṃ upajīvanto kataññupakkhe tiṭṭhatīti vuttaṃ ‘‘ puññaphalaṃ anupajīvanto ’’ ti .
90. Guṇapāripūriyā paripuṇṇo yāvadattho idha tittoti āha ‘‘ niṭṭhitakiccatāya nirussukko ’’ ti .
Dukaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .

3. Tikaniddesavaṇṇanā

91. SesasaṃvarabhedenātiM0.51V0.50 kāyikavācasikavītikkamato sesena saṃvaravināsena .
So pana dvāravasena vuccamāno manodvāriko hotīti āha ‘‘ manosaṃvarabhedenā ’’ ti .
Idāni taṃ pakārabhedena dassento ‘‘ satisaṃvarādibhedena vā ’’ ti āha , muṭṭhasaccādippavattiyāti attho .
Yaṃ kiñci sabhāvabhūtaṃ caritampi ‘‘ sīlan ’’ ti vuccatīti akusalassapi sīlapariyāyo vutto .
94. Samānavisayānan ti paṭhamaphalādiko samāno evarūpo visayo etesanti samānavisayā , tesaṃ .
107. Tadattho tappayojano lokuttarasādhakoti attho .
Tassa paramatthasāsanassa .
Mūlekadesattāti mūlabhāvena ekadesattā .
118. Unnaḷo uggatatucchamāno .
123. Sīlassa anuggaṇhanaṃ aparisuddhiyaṃ sodhanaṃ apāripūriyaṃ pūraṇañcāti āha ‘‘ sodhetabbe ca vaḍḍhetabbe cā ’’ ti .
Adhisīlaṃ nissāyāti adhisīlaṃ nissayaṃ katvā uppannapaññāya .
124. Gūthasadisattameva dasseti , na gūthakūpasadisattanti adhippāyo .
Gūthavaseneva hi kūpassapi jigucchanīyatāti .
Ayañca attho gūtharāsiyeva gūthakūpoti imasmiṃ pakkhe navattabbo siyā .
130. Sarabhaṅgasatthārādayo rūpabhavādikāmādipariññaṃ katvā paññapento lokiyaṃ pariññaṃ sammadeva paññapentīti āha ‘‘ yebhuyyena na sakkontī ’’ ti .
Asamatthabhāvaṃ vā sandhāya no ca paññāpetuṃ sakkontīti vuttanti yojanā .
Tikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .

4. Catukkaniddesavaṇṇanā

133. ParenātiM0.52V0.51 aññena , āṇattenāti attho .
Āṇattiyā attanā cāti āṇāpakassa āṇattiyā , attanā ca āṇattena kataṃ tañca tassa āṇāpakassa yaṃ vacīpayogena katanti yojanā .
Āṇattiyā pāpassāti āṇāpanavasena pasutapāpassa .
148. Desanāya karaṇabhūtāya .
Dhammānan ti desanāya yathābodhetabbānaṃ sīlādidhammānaṃ .
152. Anantaran ti ñāṇassa upaṭṭhitanti anantaraṃ vuttaṃ .
Kiṃ pana tanti āha ‘‘ vacanan ’’ ti .
Lujjatīti idaṃ yena kāraṇena loka-saddo tadatthe pavatto , taṃ dassetīti āha ‘‘ kāraṇayuttan ’’ ti .
156. Sahitāsahitassāti kusalasaddayogena sāmivacanaṃ bhummattheti dassento āha ‘‘ sahitāsahiteti attho ’’ ti .
Sahitabhāsanena desakasampatti , sahitāsahitakosallena sāvakasampatti veditabbā .
Parisasampattipi ñāṇasampannassa dhammakathikassa paṭibhānasampadāya kāraṇaṃ hotīti āha ‘‘ sāvakasampattiyā bodhetuṃ samatthatāyā ’’ ti .
157. Kusaladhammehīti samathavipassanādhammehi .
Catuttho vutto , yo neva saṅghaṃ nimanteti , na dānaṃ deti .
166. Yamidaṃ ‘‘ kālenā ’’ ti vuttan ti ‘‘ yo tattha avaṇṇo , tampi bhaṇati kālena .
Yopi tattha vaṇṇo , tampi bhaṇati kālenā ’’ ti yaṃ idaṃ pāḷiyaṃ vuttaṃ , tatra tasmiṃ vacane vākye yo puggalo ‘‘ kālena bhaṇatī ’’ ti vutto , so kīdisoti vicāraṇāya tassa dassanatthaṃ ‘‘ kālaññū hotī ’’ tiādi pāḷiyaṃ vuttanti dassento saṅgahe āhāti yojanā .
168. Pubbuppannapaccayavipattīti tasmiṃ attabhāve paṭhamuppannapaccayavipatti .
Tesaṃ vipatti pavattappaccayavipattīti yojanā .
173. Tesan tiM0.53V0.52 pahīnāvasiṭṭhakilesānaṃ .
Vimuttidassanameva hoti vimuttiatthattā taṃdassanassa .
174. Tantāvutānaṃ vatthānan ti niddhāraṇe sāmivacanaṃ .
178. Nāmakāyoti nāmasamūho .
Idameva ca dvayan ti sīlasaṃvarapūraṇaṃ , sājīvāvītikkamanañcāti idameva dvayaṃ .
Tatoti sājīvāvītikkamanato .
Kathāya haliddarāgādisadisatāti yojanā .
Tenāha ‘‘ na puggalassā ’’ ti .
179. Iti-saddenāti ‘‘ dārumāsako ’’ ti ettha vuttaiti-saddena .
Evaṃpakāreti imināpi salākādike saṅgaṇhāti .
181. Avisaṭasukhan ti avikkhepasukhaṃ .
187. Khandhadhammesūti saṅkhatadhammesu .
Tadalābhenāti maggaphalālābhena .
Atthenāti sīlādiatthena .
Catukkaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .

5. Pañcakaniddesavaṇṇanā

191. Yathā tesu paṭipajjitabban ti tesu pañcasu puggalesu yathārahaṃ upameyyopamādassanamukhena hitūpadesapaṭipattiyā yathā aññehi paṭipajjitabbanti attho .
Kiriyāvācī ārambha-saddo adhippeto , na ‘‘ ārambhakattussa kasāvapucchā ’’ tiādīsu viya dhammavācīti āha ‘‘ ārambhakiriyāvācako saddo ’’ ti .
‘‘ Nirujjhantī ’’ ti vuttattā ‘‘ maggakiccavasenā ’’ ti vuttaṃ .
192. GahaṇaṃV0.53 ‘‘ evametan ’’ ti sampaṭicchanaṃ .
199. Na evaṃ sambandho asamānajātikattā .
Pañcakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .

6. Chakkaniddesavaṇṇanā

202. IdaṃM0.54 saccābhisambodhādikaṃ saṅgahitaṃ hoti phalassa hetunā avinābhāvato .
Tenāha ‘‘ sāman ’’ tiādi .
Anācariyakena attanā uppāditenāti idaṃ sabbaññutaññāṇe vijjamānaguṇakathanaṃ , na tabbidhuradhammantaranivattanaṃ tathārūpassa aññassa abhāvato .
Tenassa sācariyakatā , parato ca uppatti paṭikkhittāti imamatthamāha ‘‘ tatthā ’’ tiādinā .
Tattha sācariyakattaṃ parūpadesahetukatā , parato uppatti upadesena vināpi sannissāya nibbattīti ayametesaṃ viseso .
Chakkaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .

7. Sattakaniddesavaṇṇanā

203. Kusalesu dhammesūti ādhāre bhummaṃ , na visayeti dassento ‘‘ kusalesu dhammesu antogadhā ’’ ti āha .
Idāni visayalakkhaṇaṃ etaṃ bhummanti dassento ‘‘ bodhipakkhiyadhammesu vā ’’ tiādimāha .
‘‘ Tadupakāratāyā ’’ ti idaṃ kusalesu dhammesu sādhetabbesūti imamatthaṃ sandhāya vuttaṃ .
Ummujjanapaññāyāti ummujjāpanapaññāya , ummujjanākārena vā pavattapaññāya .
Tenevāti ummujjanamattattā eva .
Yathā hi ñāṇuppādo saṃkilesapakkhato ummujjanaṃ , evaṃ saddhuppādopīti āha ‘‘ saddhāsaṅkhātameva ummujjanan ’’ ti .
Cittavāroti cittappabandhavāro .
Paccekaṃ ṭhānavipassanāpataraṇapatigādhappattiniṭṭhattāV0.54 tesaṃ puggalānaṃ ‘‘ aneke puggalā ’’ ti vuttaṃ .
Kasmā ?
Tenattabhāvena arahattassa aggahaṇato .
Tatiyapuggalādibhāvan ti ummujjitvā ṭhitapuggalādibhāvaṃ .
Sattakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .

10. Dasakaniddesavaṇṇanā

209. SotāpannādayotiM0.55 vuttavisesayuttā sotāpannasakadāgāmijhānānāgāmino .
Asā … pe … panāti ettha pana -saddo visesatthadīpano .
Tena ‘‘ ajjhattasaṃyojanānaṃ samucchinnattā ’’ ti idaṃ visesaṃ dīpetīti veditabbaṃ .
Dasakaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā .
Puggalapaññattipakaraṇa-anuṭīkā samattā .