Nidānādikathā

SīleM1.1V1.1 patiṭṭhāya naro sapañño , cittaṃ paññañca bhāvayaṃ ;

Ātāpī nipako bhikkhu , so imaṃ vijaṭaye jaṭanti .( saṃ . ni .1.23);

Iti hidaṃ vuttaṃ , kasmā panetaṃ vuttaṃ , bhagavantaṃ kira sāvatthiyaṃ viharantaṃ rattibhāge aññataro devaputto upasaṅkamitvā attano saṃsayasamugghāṭatthaṃ –

Antojaṭā bahijaṭā , jaṭāya jaṭitā pajā ;

Taṃ taṃ gotama pucchāmi , ko imaṃ vijaṭaye jaṭanti .( saṃ . ni .1.23)–

ImaṃV1.2 pañhaṃ pucchi .

Tassāyaṃ saṅkhepattho – jaṭāti taṇhāya jāliniyā etaṃ adhivacanaṃ .

Sā hi rūpādīsu ārammaṇesu heṭṭhupariyavasena punappunaṃ uppajjanato saṃsibbanaṭṭhena veḷugumbādīnaṃ sākhājālasaṅkhātā jaṭā viyāti jaṭā , sā panesā sakaparikkhāraparaparikkhāresu sakaattabhāvaparaattabhāvesu ajjhattikāyatanabāhirāyatanesu ca uppajjanato antojaṭā bahijaṭāti vuccati .

Tāya evaṃ uppajjamānāya jaṭāya jaṭitā pajā .

Yathā nāma veḷugumbajaṭādīhi veḷuādayo , evaṃ tāya taṇhājaṭāya sabbāpi ayaṃ sattanikāyasaṅkhātā pajā jaṭitā vinaddhā , saṃsibbitāti attho .

Yasmā ca evaṃ jaṭitā .

Taṃ taṃ gotama pucchāmīti tasmā taṃ pucchāmi .

Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati .

Ko imaṃ vijaṭaye jaṭan ti imaṃ evaṃ tedhātukaṃ jaṭetvā ṭhitaṃ jaṭaṃ ko vijaṭeyya , vijaṭetuṃ ko samatthoti pucchati .

EvaṃM1.2 puṭṭho panassa sabbadhammesu appaṭihatañāṇacāro devadevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā catuvesārajjavisārado dasabaladharo anāvaraṇañāṇo samantacakkhu bhagavā tamatthaṃ vissajjento –

Sīle patiṭṭhāya naro sapañño , cittaṃ paññañca bhāvayaṃ ;

Ātāpī nipako bhikkhu , so imaṃ vijaṭaye jaṭanti .

–

Imaṃ gāthamāha .

Imissā dāni gāthāya , kathitāya mahesinā ;

Vaṇṇayanto yathābhūtaṃ , atthaṃ sīlādibhedanaṃ .

Sudullabhaṃ labhitvāna , pabbajjaṃ jinasāsane ;

Sīlādisaṅgahaṃ khemaṃ , ujuṃ maggaṃ visuddhiyā .

Yathābhūtaṃ ajānantā , suddhikāmāpi ye idha ;

Visuddhiṃ nādhigacchanti , vāyamantāpi yogino .

TesaṃV1.3 pāmojjakaraṇaṃ , suvisuddhavinicchayaṃ ;

Mahāvihāravāsīnaṃ , desanānayanissitaṃ .

Visuddhimaggaṃ bhāsissaṃ , taṃ me sakkacca bhāsato ;

Visuddhikāmā sabbepi , nisāmayatha sādhavoti .

3. Tattha visuddhīti sabbamalavirahitaṃ accantaparisuddhaṃ nibbānaṃ veditabbaṃ .

Tassā visuddhiyā maggoti visuddhimaggo .

Maggoti adhigamūpāyo vuccati .

Taṃ visuddhimaggaṃ bhāsissāmīti attho .

So panāyaṃ visuddhimaggo katthaci vipassanāmattavaseneva desito .

Yathāha –

‘‘ Sabbe saṅkhārā aniccāti , yadā paññāya passati ;

Atha nibbindati dukkhe , esa maggo visuddhiyā ’’ ti .( dha . pa .277);

Katthaci jhānapaññāvasena .

Yathāha –

‘‘ Yamhi jhānañca paññā ca , sa ve nibbānasantike ’’ ti .( dha . pa .372);

Katthaci kammādivasena .

Yathāha –

‘‘ KammaṃM1.3 vijjā ca dhammo ca , sīlaṃ jīvitamuttamaṃ ;

Etena maccā sujjhanti , na gottena dhanena vā ’’ ti .( ma . ni .3.387; saṃ . ni .1.48);

Katthaci sīlādivasena .

Yathāha –

‘‘ SabbadāV1.4 sīlasampanno , paññavā susamāhito ;

Āraddhavīriyo pahitatto , oghaṃ tarati duttaran ’’ ti .( saṃ . ni .1.96);

Katthaci satipaṭṭhānādivasena .

Yathāha –

‘‘ Ekāyano ayaṃ , bhikkhave , maggo sattānaṃ visuddhiyā … pe … nibbānassa sacchikiriyāya , yadidaṃ cattāro satipaṭṭhānā ’’ ti ( dī . ni .2.373).

Sammappadhānādīsupi eseva nayo .

Imasmiṃ pana pañhābyākaraṇe sīlādivasena desito .

4. Tatrāyaṃ saṅkhepavaṇṇanā – sīle patiṭṭhāyāti sīle ṭhatvā , sīlaṃ paripūrayamānoyeva cettha sīle ṭhitoti vuccati .

Tasmā sīlaparipūraṇena sīle patiṭṭhahitvāti ayamettha attho .

Naroti satto .

Sapaññoti kammajatihetukapaṭisandhipaññāya paññavā .

Cittaṃ paññañca bhāvayan ti samādhiñceva vipassanañca bhāvayamāno , cittasīsena hettha samādhi niddiṭṭho .

Paññānāmena ca vipassanāti .

Ātāpīti vīriyavā .

Vīriyañhi kilesānaṃ ātāpanaparitāpanaṭṭhena ātāpoti vuccati .

Tadassa atthīti ātāpī .

Nipakoti nepakkaṃ vuccati paññā , tāya samannāgatoti attho .

Iminā padena pārihārikapaññaṃ dasseti .

Imasmiñhi pañhābyākaraṇe tikkhattuṃ paññā āgatā .

Tattha paṭhamā jātipaññā , dutiyā vipassanāpaññā , tatiyā sabbakiccapariṇāyikā pārihārikapaññā .

Saṃsāre bhayaṃ ikkhatīti bhikkhu .

So imaṃ vijaṭaye jaṭan ti so iminā ca sīlena iminā ca cittasīsena niddiṭṭhasamādhinā imāya ca tividhāya paññāya iminā ca ātāpenāti chahi dhammehi samannāgato bhikkhu .

Seyyathāpi nāma puriso pathaviyaṃ patiṭṭhāyaM1.4 sunisitaṃ satthaṃ ukkhipitvā mahantaṃ veḷugumbaṃ vijaṭeyya , evameva sīlapathaviyaṃ patiṭṭhāya samādhisilāyaṃ sunisitaṃ vipassanāpaññāsatthaṃ vīriyabalapaggahitena pārihārikapaññāhatthena ukkhipitvā sabbampi taṃ attano santāne patitaṃ taṇhājaṭaṃ vijaṭeyya sañchindeyya sampadāleyya .

Maggakkhaṇe panesa taṃ jaṭaṃ vijaṭeti nāma .

Phalakkhaṇe vijaṭitajaṭo sadevakassa lokassa aggadakkhiṇeyyo hoti .

Tenāha bhagavā –

‘‘ SīleV1.5 patiṭṭhāya naro sapañño , cittaṃ paññañca bhāvayaṃ ;

Ātāpī nipako bhikkhu , so imaṃ vijaṭaye jaṭan ’’ ti .( saṃ . ni .1.23);

5. Tatrāyaṃ yāya paññāya sapaññoti vutto , tatrāssa karaṇīyaṃ natthi .

Purimakammānubhāveneva hissa sā siddhā .

Ātāpī nipakoti ettha vuttavīriyavasena pana tena sātaccakārinā paññāvasena ca sampajānakārinā hutvā sīle patiṭṭhāya cittapaññāvasena vuttā samathavipassanā bhāvetabbāti imamatra bhagavā sīlasamādhipaññāmukhena visuddhimaggaṃ dasseti .

Ettāvatā hi tisso sikkhā , tividhakalyāṇaṃ sāsanaṃ , tevijjatādīnaṃ upanissayo , antadvayavajjanamajjhimapaṭipattisevanāni , apāyādisamatikkamanupāyo , tīhākārehi kilesappahānaṃ , vītikkamādīnaṃ paṭipakkho , saṃkilesattayavisodhanaṃ , sotāpannādibhāvassa ca kāraṇaṃ pakāsitaṃ hoti .

Kathaṃ ?

Ettha hi sīlena adhisīlasikkhā pakāsitā hoti , samādhinā adhicittasikkhā , paññāya adhipaññāsikkhā .

Sīlena ca sāsanassa ādikalyāṇatā pakāsitā hoti .

‘‘ Ko cādi kusalānaṃ dhammānaṃ , sīlañca suvisuddhan ’’ ti ( saṃ . ni .5.369) hi vacanato ,‘‘ sabbapāpassa akaraṇan ’’ ti ( dī . ni .2.90) ādivacanato ca sīlaṃ sāsanassa ādi , tañca kalyāṇaṃ , avippaṭisārādiguṇāvahattā .

Samādhinā majjhekalyāṇatā pakāsitā hoti .

‘‘ Kusalassa upasampadā ’’ ti ( dī . ni .2.90) ādivacanato hi samādhi sāsanassa majjhe , so ca kalyāṇo , iddhividhādiguṇāvahattā .

Paññāya sāsanassa pariyosānakalyāṇatā pakāsitā hoti .

‘‘ Sacittapariyodāpanaṃ , etaṃ buddhāna sāsanan ’’ ti ( dī . ni .2.90) hi vacanato , paññuttaratoM1.5 ca paññā sāsanassa pariyosānaṃ , sā ca kalyāṇaṃ , iṭṭhāniṭṭhesu tādibhāvāvahanato .

‘‘ Selo yathā ekaghano , vātena na samīrati ;

Evaṃ nindāpasaṃsāsu , na samiñjanti paṇḍitā ’’ ti .( dha . pa .81);

–

Hi vuttaṃ .

TathāV1.6 sīlena tevijjatāya upanissayo pakāsito hoti .

Sīlasampattiñhi nissāya tisso vijjā pāpuṇāti , na tato paraṃ .

Samādhinā chaḷabhiññatāya upanissayo pakāsito hoti .

Samādhisampadañhi nissāya cha abhiññā pāpuṇāti , na tato paraṃ .

Paññāya paṭisambhidāpabhedassa upanissayo pakāsito hoti .

Paññāsampattiñhi nissāya catasso paṭisambhidā pāpuṇāti , na aññena kāraṇena .

Sīlena ca kāmasukhallikānuyogasaṅkhātassa antassa vajjanaṃ pakāsitaṃ hoti , samādhinā attakilamathānuyogasaṅkhātassa .

Paññāya majjhimāya paṭipattiyā sevanaṃ pakāsitaṃ hoti .

Tathā sīlena apāyasamatikkamanupāyo pakāsito hoti , samādhinā kāmadhātusamatikkamanupāyo , paññāya sabbabhavasamatikkamanupāyo .

Sīlena ca tadaṅgappahānavasena kilesappahānaṃ pakāsitaṃ hoti , samādhinā vikkhambhanappahānavasena , paññāya samucchedappahānavasena .

Tathā sīlena kilesānaṃ vītikkamapaṭipakkho pakāsito hoti , samādhinā pariyuṭṭhānapaṭipakkho , paññāya anusayapaṭipakkho .

Sīlena ca duccaritasaṃkilesavisodhanaṃ pakāsitaṃ hoti , samādhinā taṇhāsaṃkilesavisodhanaṃ , paññāya diṭṭhisaṃkilesavisodhanaṃ .

Tathā sīlena sotāpannasakadāgāmibhāvassa kāraṇaṃ pakāsitaṃ hoti , samādhinā anāgāmibhāvassa , paññāya arahattassa .

Sotāpanno hi ‘‘ sīlesu paripūrakārī ’’ ti ( a . ni .3.87) vutto , tathā sakadāgāmī .

AnāgāmīM1.6 pana ‘‘ samādhismiṃ paripūrakārī ’’ ti ( a . ni .3.87).

Arahā pana ‘‘ paññāya paripūrakārī ’’ ti ( a . ni .3.87).

Evaṃ ettāvatā tisso sikkhā , tividhakalyāṇaṃ sāsanaṃ , tevijjatādīnaṃ upanissayo , antadvayavajjanamajjhimapaṭipattisevanāni , apāyādisamatikkamanupāyo , tīhākārehi kilesappahānaṃ , vītikkamādīnaṃ paṭipakkho , saṃkilesattayavisodhanaṃ , sotāpannādibhāvassa ca kāraṇanti ime nava , aññe ca evarūpā guṇattikā pakāsitā hontīti .

Issues

選擇版本

Visuddhimaggo

Visuddhimaggo