Verañjakaṇḍaṃ
1. Tena
T1.1P3.1M0.1V0.1 samayena buddho bhagavā verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi .Assosi kho verañjo brāhmaṇo –
‘‘ samaṇo khalu , bho , gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito verañjāyaṃ viharati naḷerupucimandamūle mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi .
Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato –
‘ itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā [ bhagavāti ( syā .), dī . ni .1.157, abbhuggatākārena pana sameti ].
So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti .
So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ
V0.2 sātthaṃ sabyañjanaṃ ;kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti ;
sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī ’’’ ti .
2.[ ito paraṃ yāva pārā .15-16 padakkhiṇaṃ katvā pakkāmīti pāṭho a . ni .8.11] Atha
T1.2 kho verañjo brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi .
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi
P3.2 .Ekamantaṃ nisinno kho verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ sutaṃ metaṃ , bho gotama –
‘ na samaṇo gotamo
M0.2 brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimantetī ’ ti .Tayidaṃ , bho gotama , tatheva ?
Na hi bhavaṃ gotamo brāhmaṇe jiṇṇe vuḍḍhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivādeti vā paccuṭṭheti vā āsanena vā nimanteti ?
Tayidaṃ , bho gotama , na sampannamevā ’’ ti .
‘‘ Nāhaṃ taṃ , brāhmaṇa , passāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yamahaṃ abhivādeyyaṃ vā paccuṭṭheyyaṃ vā āsanena vā nimanteyyaṃ .
Yañhi , brāhmaṇa , tathāgato abhivādeyya vā paccuṭṭheyya vā āsanena vā nimanteyya , muddhāpi tassa vipateyyā ’’ ti .
3.‘‘ Arasarūpo bhavaṃ gotamo ’’ ti ?
‘‘ Atthi khvesa , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya
T1.3 –‘ arasarūpo samaṇo gotamo ’ ti .
Ye te , brāhmaṇa , rūparasā saddarasā gandharasā rasarasā phoṭṭhabbarasā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā [ anabhāvakatā ( sī .) anabhāvaṃgatā ( syā .)] āyatiṃ anuppādadhammā .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ arasarūpo samaṇo gotamo ’ ti , no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī ’’ ti .
4.‘‘ Nibbhogo bhavaṃ gotamo ’’ ti ?
‘‘ Atthi khvesa , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ nibbhogo samaṇo gotamo ’ ti .
Ye te , brāhmaṇa , rūpabhogā saddabhogā gandhabhogā rasabhogā phoṭṭhabbabhogā te tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ nibbhogo samaṇo gotamo ’ ti , no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī ’’ ti .
5.‘‘ Akiriyavādo
V0.3 bhavaṃ gotamo ’’ ti ?‘‘ Atthi khvesa , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ akiriyavādo samaṇo gotamo ’ ti .
Ahañhi , brāhmaṇa , akiriyaṃ vadāmi kāyaduccaritassa
M0.3 vacīduccaritassa manoduccaritassa .Anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ akiriyaṃ vadāmi .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ akiriyavādo samaṇo gotamo ’ ti , no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī ’’ ti .
6.‘‘ Ucchedavādo bhavaṃ gotamo ’’ ti ?
‘‘ Atthi khvesa , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ ucchedavādo samaṇo gotamo ’ ti .
Ahañhi , brāhmaṇa , ucchedaṃ vadāmi rāgassa dosassa mohassa .
Anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ ucchedaṃ vadāmi .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno
T1.4 vadeyya –‘ ucchedavādo samaṇo gotamo ’ ti , no
P3.3 ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī ’’ ti . 7.‘‘ Jegucchī bhavaṃ gotamo ’’ ti ?
‘‘ Atthi khvesa , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ jegucchī samaṇo gotamo ’ ti .
Ahañhi , brāhmaṇa , jigucchāmi kāyaduccaritena vacīduccaritena manoduccaritena .
Anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā jigucchāmi .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ jegucchī samaṇo gotamo ’ ti , no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī ’’ ti .
8.‘‘ Venayiko bhavaṃ gotamo ’’ ti ?
‘‘ Atthi khvesa , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ venayiko samaṇo gotamo ’ ti .
Ahañhi , brāhmaṇa , vinayāya dhammaṃ desemi rāgassa dosassa mohassa .
Anekavihitānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ vinayāya dhammaṃ desemi .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ venayiko samaṇo gotamo ’ ti , no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī ’’ ti .
9.‘‘ Tapassī bhavaṃ gotamo ’’ ti ?
‘‘ Atthi khvesa , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ tapassī samaṇo gotamo ’ ti
M0.4 .Tapanīyāhaṃ , brāhmaṇa , pāpake akusale dhamme vadāmi , kāyaduccaritaṃ vacīduccaritaṃ manoduccaritaṃ .
Yassa kho , brāhmaṇa
V0.4 , tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatāT1.5 āyatiṃ anuppādadhammā tamahaṃ tapassīti vadāmi .Tathāgatassa kho , brāhmaṇa , tapanīyā pāpakā akusalā dhammā pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ tapassī samaṇo gotamo ’ ti , no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesī ’’ ti .
10.‘‘ Apagabbho bhavaṃ gotamo ’’ ti ?
‘‘ Atthi khvesa , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ apagabbho samaṇo gotamo ’ ti .
Yassa kho , brāhmaṇa , āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā tamahaṃ apagabbhoti vadāmi .
Tathāgatassa kho , brāhmaṇa , āyatiṃ gabbhaseyyā punabbhavābhinibbatti pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā .
Ayaṃ kho , brāhmaṇa , pariyāyo yena maṃ pariyāyena sammā vadamāno vadeyya –
‘ apagabbho samaṇo gotamo ’ ti , no ca kho yaṃ tvaṃ sandhāya vadesi ’’.
11.‘‘ Seyyathāpi , brāhmaṇa , kukkuṭiyā aṇḍāni aṭṭha vā dasa vā dvādasa vā .
Tānassu kukkuṭiyā sammā adhisayitāni sammā pariseditāni sammā paribhāvitāni .
Yo nu kho tesaṃ kukkuṭacchāpakānaṃ paṭhamataraṃ pādanakhasikhāya vā mukhatuṇḍakena vā aṇḍakosaṃ padāletvā sotthinā abhinibbhijjeyya , kinti svāssa vacanīyo –
‘‘ jeṭṭho
T1.6 vā kaniṭṭho vā ’’ ti ?‘‘ Jeṭṭhotissa , bho gotama , vacanīyo .
So hi nesaṃ jeṭṭho hotī ’’ ti .
‘‘ Evameva kho ahaṃ , brāhmaṇa , avijjāgatāya pajāya aṇḍabhūtāya pariyonaddhāya
P3.4 avijjaṇḍakosaṃ padāletvā ekova loke anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho .Svāhaṃ , brāhmaṇa , jeṭṭho seṭṭho lokassa ’’.
‘‘ Āraddhaṃ kho pana me , brāhmaṇa , vīriyaṃ [ viriyaṃ ( sī . syā .)] ahosi asallīnaṃ , upaṭṭhitā sati asammuṭṭhā [ appamuṭṭhā ( sī . syā .)], passaddho kāyo asāraddho , samāhitaṃ cittaṃ ekaggaṃ .
So
M0.5 kho ahaṃ , brāhmaṇa , vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .
Pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsiṃ sato ca sampajāno , sukhañca kāyena paṭisaṃvedesiṃ
V0.5 , yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti –‘ upekkhako satimā sukhavihārī ’ ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .
Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsiṃ .
12.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte pubbenivāsānussatiñāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ .
So anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi
T1.7 , seyyathidaṃ – ekampi jātiṃ dvepi jātiyo tissopi jātiyo catassopi jātiyo pañcapi jātiyo dasapi jātiyo vīsampi jātiyo tiṃsampi jātiyo cattālīsampi jātiyo paññāsampi jātiyo jātisatampi , jātisahassampi jātisatasahassampi , anekepi saṃvaṭṭakappe anekepi vivaṭṭakappe anekepi saṃvaṭṭavivaṭṭakappe –‘ amutrāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto ;
so tato cuto amutra udapādiṃ ;
tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhappaṭisaṃvedī evamāyupariyanto ;
so tato cuto idhūpapannoti .
Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarāmi .
Ayaṃ kho me , brāhmaṇa , rattiyā paṭhame yāme paṭhamā vijjā adhigatā , avijjā vihatā , vijjā uppannā , tamo vihato , āloko uppanno – yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
Ayaṃ kho me , brāhmaṇa , paṭhamābhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā .
13.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte sattānaṃ cutūpapātañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ
P3.5 .So dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena [ atikkantamānussakena ( ka .)] satte passāmi cavamāne upapajjamāne hīne paṇīte
M0.6 suvaṇṇe dubbaṇṇe .Sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi –
‘ ime vata bhonto sattā kāyaduccaritena
T1.8 samannāgatā vacīduccaritena samannāgatā manoduccaritena samannāgatā ariyānaṃ upavādakā micchādiṭṭhikā micchādiṭṭhikammasamādānā ;te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapannā .
Ime vā pana bhonto sattā kāyasucaritena samannāgatā vacīsucaritena samannāgatā manosucaritena samannāgatā ariyānaṃ anupavādakā sammādiṭṭhikā sammādiṭṭhikammasamādānā ;
te kāyassa bhedā paraṃ maraṇā sugatiṃ saggaṃ lokaṃ upapannā ’ ti .
Iti dibbena cakkhunā visuddhena atikkantamānusakena satte passāmi cavamāne upapajjamāne
V0.6 hīne paṇīte suvaṇṇe dubbaṇṇe .Sugate duggate yathākammūpage satte pajānāmi .
Ayaṃ kho me , brāhmaṇa , rattiyā majjhime yāme dutiyā vijjā adhigatā , avijjā vihatā , vijjā uppannā , tamo vihato , āloko uppanno – yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
Ayaṃ kho me , brāhmaṇa , dutiyābhinibbhidā ahosi kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā .
14.‘‘ So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte āsavānaṃ khayañāṇāya cittaṃ abhininnāmesiṃ .
So ‘ idaṃ dukkhan ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ dukkhasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ dukkhanirodho ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ
T1.9 abbhaññāsiṃ ;‘ ime āsavā ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ āsavasamudayo ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ āsavanirodho ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ ,‘ ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā ’ ti yathābhūtaṃ abbhaññāsiṃ .
Tassa me evaṃ jānato evaṃ passato kāmāsavāpi cittaṃ vimuccittha bhavāsavāpi cittaṃ vimuccittha avijjāsavāpi cittaṃ vimuccittha .
Vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ ahosi .
‘ Khīṇā jāti , vusitaṃ brahmacariyaṃ , kataṃ karaṇīyaṃ , nāparaṃ itthattāyā ’ ti abbhaññāsiṃ .
Ayaṃ kho me , brāhmaṇa , rattiyā pacchime yāme tatiyā vijjā adhigatā , avijjā vihatā , vijjā uppannā , tamo vihato , āloko uppanno – yathā taṃ appamattassa ātāpino pahitattassa viharato .
Ayaṃ kho me , brāhmaṇa , tatiyābhinibbhidā
P3.6 ahosi – kukkuṭacchāpakasseva aṇḍakosamhā ’’ ti . 15. Evaṃ
M0.7 vutte , verañjo brāhmaṇo bhagavantaṃ etadavoca –‘‘ jeṭṭho bhavaṃ gotamo , seṭṭho bhavaṃ gotamo !
Abhikkantaṃ , bho gotama , abhikkantaṃ , bho gotama !!
Seyyathāpi , bho gotama , nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya , paṭicchannaṃ vā vivareyya , mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya , andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya – cakkhumanto rūpāni dakkhantīti , evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito
T1.10 .Esāhaṃ bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca .
Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ .
Adhivāsetu ca me bhavaṃ gotamo verañjāyaṃ vassāvāsaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā ’’ ti .
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .
Atha kho verañjo brāhmaṇo bhagavato adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi .
16. Tena
V0.7 kho pana samayena verañjā dubbhikkhā hoti dvīhitikā setaṭṭhikā salākāvuttā na sukarā uñchena paggahena yāpetuṃ .Tena kho pana samayena uttarāpathakā [ uttarāhakā ( sī .)] assavāṇijā [ assavaṇijā ( ka .)] pañcamattehi assasatehi verañjaṃ vassāvāsaṃ upagatā honti .
Tehi assamaṇḍalikāsu bhikkhūnaṃ patthapatthapulakaṃ [ patthapatthamūlakaṃ ( ka .)] paññattaṃ hoti .
Bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya verañjaṃ piṇḍāya pavisitvā piṇḍaṃ alabhamānā assamaṇḍalikāsu piṇḍāya caritvā patthapatthapulakaṃ ārāmaṃ āharitvā udukkhale koṭṭetvā koṭṭetvā paribhuñjanti .
Āyasmā panānando patthapulakaṃ silāyaṃ pisitvā bhagavato upanāmeti .
Taṃ bhagavā paribhuñjati .
Assosi kho bhagavā udukkhalasaddaṃ .
Jānantāpi tathāgatā pucchanti , jānantāpi na pucchanti ;
kālaṃ viditvā pucchanti , kālaṃ viditvā na pucchanti ;
atthasaṃhitaṃ
T1.11 tathāgatā pucchanti , no anatthasaṃhitaṃ .Anatthasaṃhite setughāto tathāgatānaṃ .
Dvīhi ākārehi buddhā bhagavanto bhikkhū paṭipucchanti – dhammaṃ vā desessāma , sāvakānaṃ vā sikkhāpadaṃ paññapessāmāti [ paññāpessāmāti ( sī . syā .)].
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –
‘‘ kiṃ nu kho so , ānanda , udukkhalasaddo ’’ ti ?
Atha kho āyasmā ānando bhagavato etamatthaṃ ārocesi
P3.7 .‘‘ Sādhu sādhu , ānanda !
Tumhehi , ānanda sappurisehi vijitaṃ .
Pacchimā janatā sālimaṃsodanaṃ atimaññissatī ’’ ti .
17. Atha
M0.8 kho āyasmā mahāmoggallāno [ mahāmoggalāno ( ka .)] yena bhagavā tenupasaṅkami ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahāmoggallāno bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ etarahi , bhante , verañjā dubbhikkhā dvīhitikā setaṭṭhikā salākāvuttā .
Na sukarā uñchena paggahena yāpetuṃ .
Imissā , bhante , mahāpathaviyā heṭṭhimatalaṃ sampannaṃ – seyyathāpi khuddamadhuṃ anīlakaṃ evamassādaṃ .
Sādhāhaṃ , bhante , pathaviṃ parivatteyyaṃ .
Bhikkhū pappaṭakojaṃ paribhuñjissantī ’’ ti .
‘‘ Ye pana te , moggallāna , pathavinissitā pāṇā te kathaṃ karissasī ’’ ti ?
‘‘ Ekāhaṃ , bhante , pāṇiṃ abhinimminissāmi – seyyathāpi mahāpathavī .
Ye pathavinissitā pāṇā te tattha saṅkāmessāmi .
Ekena hatthena pathaviṃ parivattessāmī ’’ ti .
‘‘ Alaṃ , moggallāna , mā
T1.12 te rucci pathaviṃ parivattetuṃ .Vipallāsampi sattā paṭilabheyyun ’’ ti .
‘‘ Sādhu , bhante , sabbo bhikkhusaṅgho uttarakuruṃ piṇḍāya gaccheyyā ’’ ti .
‘‘ Alaṃ , moggallāna , mā te rucci sabbassa bhikkhusaṅghassa uttarakuruṃ piṇḍāya gamanan ’’ ti .
18. Atha
V0.8 kho āyasmato sāriputtassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi –‘‘ katamesānaṃ kho buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosi ;
katamesānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’’ ti ?
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ [ sāyaṇhasamayaṃ ( sī .)] paṭisallānā vuṭṭhito yena bhagavā tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ idha mayhaṃ , bhante , rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi –
‘ katamesānaṃ kho buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosi , katamesānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’ ti .
‘ Katamesānaṃ nu kho , bhante , buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosi , katamesānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’’’ ti ?
‘‘ Bhagavato ca , sāriputta , vipassissa bhagavato ca sikhissa bhagavato ca vessabhussa brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosi .
Bhagavato ca , sāriputta , kakusandhassa bhagavato ca koṇāgamanassa bhagavato ca kassapassa brahmacariyaṃ
P3.8 ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’’ ti . 19.‘‘ Ko
M0.9 nu khoT1.13 , bhante , hetu ko paccayo , yena bhagavato ca vipassissa bhagavato ca sikhissa bhagavato ca vessabhussa brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’’ ti ?‘‘ Bhagavā ca , sāriputta , vipassī bhagavā ca sikhī bhagavā ca vessabhū kilāsuno ahesuṃ sāvakānaṃ vitthārena dhammaṃ desetuṃ .
Appakañca nesaṃ ahosi suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ .
Apaññattaṃ sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ .
Anuddiṭṭhaṃ pātimokkhaṃ .
Tesaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ antaradhānena buddhānubuddhānaṃ sāvakānaṃ antaradhānena ye te pacchimā sāvakā nānānāmā nānāgottā nānājaccā nānākulā pabbajitā te taṃ brahmacariyaṃ khippaññeva antaradhāpesuṃ .
Seyyathāpi , sāriputta , nānāpupphāni phalake nikkhittāni suttena asaṅgahitāni tāni vāto vikirati vidhamati viddhaṃseti .
Taṃ kissa hetu ?
Yathā taṃ suttena asaṅgahitattā .
Evameva kho , sāriputta , tesaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ antaradhānena buddhānubuddhānaṃ sāvakānaṃ antaradhānena ye te pacchimā sāvakā nānānāmā nānāgottā nānājaccā nānākulā pabbajitā te taṃ brahmacariyaṃ khippaññeva antaradhāpesuṃ .
‘‘ Akilāsuno ca te bhagavanto ahesuṃ sāvake cetasā ceto paricca ovadituṃ .
Bhūtapubbaṃ ,
V0.9 sāriputta , vessabhū bhagavā arahaṃ sammāsambuddho aññatarasmiṃ bhiṃsanake [ bhīsanake ( ka .)] vanasaṇḍe sahassaṃ bhikkhusaṅghaṃ cetasāT1.14 ceto paricca ovadati anusāsati –‘ evaṃ vitakketha , mā evaṃ vitakkayittha ;
evaṃ manasikarotha , mā evaṃ manasākattha [ manasākarittha ( ka .)];
idaṃ pajahatha , idaṃ upasampajja viharathā ’ ti .
Atha kho , sāriputta , tassa bhikkhusahassassa vessabhunā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena evaṃ ovadiyamānānaṃ evaṃ anusāsiyamānānaṃ anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu .
Tatra sudaṃ , sāriputta , bhiṃsanakassa vanasaṇḍassa bhiṃsanakatasmiṃ hoti – yo koci avītarāgo taṃ vanasaṇḍaṃ pavisati , yebhuyyena lomāni haṃsanti .
Ayaṃ kho , sāriputta , hetu ayaṃ paccayo yena bhagavato ca vipassissa bhagavato ca sikhissa bhagavato ca vessabhussa brahmacariyaṃ na ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’’ ti .
20.‘‘ Ko
M0.10 pana , bhante , hetu ko paccayo yena bhagavato ca kakusandhassa bhagavato ca koṇāgamanassa bhagavato ca kassapassa brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’’ ti ?‘‘ Bhagavā
P3.9 ca , sāriputta , kakusandho bhagavā ca koṇāgamano bhagavā ca kassapo akilāsuno ahesuṃ sāvakānaṃ vitthārena dhammaṃ desetuṃ .Bahuñca nesaṃ ahosi suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallaṃ , paññattaṃ sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ , uddiṭṭhaṃ pātimokkhaṃ .
Tesaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ antaradhānena buddhānubuddhānaṃ sāvakānaṃ antaradhānena ye te pacchimā sāvakā nānānāmā nānāgottā nānājaccā nānākulā pabbajitā te taṃ brahmacariyaṃ ciraṃ
T1.15 dīghamaddhānaṃ ṭhapesuṃ .Seyyathāpi , sāriputta , nānāpupphāni phalake nikkhittāni suttena susaṅgahitāni tāni vāto na vikirati na vidhamati na viddhaṃseti .
Taṃ kissa hetu ?
Yathā taṃ suttena susaṅgahitattā .
Evameva kho , sāriputta , tesaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ antaradhānena buddhānubuddhānaṃ sāvakānaṃ antaradhānena ye te pacchimā sāvakā nānānāmā nānāgottā nānājaccā nānākulā pabbajitā te taṃ brahmacariyaṃ ciraṃ dīghamaddhānaṃ ṭhapesuṃ .
Ayaṃ kho , sāriputta , hetu ayaṃ paccayo yena bhagavato ca kakusandhassa bhagavato ca koṇāgamanassa bhagavato ca kassapassa brahmacariyaṃ ciraṭṭhitikaṃ ahosī ’’ ti .
21. Atha kho āyasmā sāriputto uṭṭhāyāsanā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā bhagavantaṃ etadavoca –
‘‘ etassa , bhagavā , kālo !
Etassa , sugata , kālo !
Yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya [ paññāpeyya ( sī . syā .)], uddiseyya pātimokkhaṃ , yathayidaṃ brahmacariyaṃ addhaniyaṃ assa ciraṭṭhitikan ’’ ti .
‘‘ Āgamehi tvaṃ , sāriputta
V0.10 !Āgamehi tvaṃ , sāriputta !
Tathāgatova tattha kālaṃ jānissati .
Na tāva , sāriputta , satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti uddisati [ na uddisati ( sī .)] pātimokkhaṃ yāva na idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti .
Yato ca kho , sāriputta , idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti , atha satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ
T1.16 paññapeti uddissati pātimokkhaṃ tesaṃyeva āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ paṭighātāya .Na tāva , sāriputta , idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti yāva na saṅgho rattaññumahattaṃ patto hoti .
Yato ca kho , sāriputta , saṅgho rattaññumahattaṃ patto hoti atha idhekacce āsavaṭṭhānīyā
M0.11 dhammā saṅghe pātubhavanti , atha , satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapetiP3.10 uddisati pātimokkhaṃ tesaṃyeva āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ paṭighātāya .Na tāva , sāriputta , idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti , yāva na saṅgho vepullamahattaṃ patto hoti .
Yato ca kho , sāriputta , saṅgho vepullamahattaṃ patto hoti , atha idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti , atha satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti uddisati pātimokkhaṃ tesaṃyeva āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ paṭighātāya .
Na tāva , sāriputta , idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti , yāva na saṅgho lābhaggamahattaṃ patto hoti .
Yato ca kho , sāriputta , saṅgho lābhaggamahattaṃ patto hoti , atha idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti , atha satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti uddisati pātimokkhaṃ tesaṃyeva āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ paṭighātāya .
Na tāva , sāriputta , idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti , yāva na saṅgho bāhusaccamahattaṃ patto hoti .
Yato ca kho , sāriputta , saṅgho bāhusaccamahattaṃ patto hoti , atha idhekacce āsavaṭṭhānīyā dhammā saṅghe pātubhavanti , atha satthā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeti uddisati pātimokkhaṃ tesaṃyeva āsavaṭṭhānīyānaṃ dhammānaṃ paṭighātāya .
Nirabbudo hi , sāriputta , bhikkhusaṅgho nirādīnavo apagatakāḷako suddho sāre patiṭṭhito .
Imesañhi , sāriputta , pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ yo pacchimako bhikkhu
T1.17 so sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo ’’ ti . 22. Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi –
‘‘ āciṇṇaṃ kho panetaṃ , ānanda , tathāgatānaṃ yehi nimantitā vassaṃ vasanti , na te anapaloketvā janapadacārikaṃ pakkamanti .
Āyāmānanda , verañjaṃ brāhmaṇaṃ apalokessāmā ’’ ti .
‘‘ Evaṃ bhante ’’ ti kho āyasmā ānando bhagavato paccassosi .
Atha kho bhagavā nivāsetvā pattacīvaramādāya āyasmatā ānandena pacchāsamaṇena yena verañjassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi .
Atha kho verañjo
M0.12 brāhmaṇo yena bhagavā tenupasaṅkamiV0.11 ;upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi .
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho verañjaṃ brāhmaṇaṃ bhagavā etadavoca –
‘‘ nimantitamha tayā , brāhmaṇa
P3.11 , vassaṃvuṭṭhā [ vassaṃvutthā ( sī . syā . ka .)], apalokema taṃ , icchāma mayaṃ janapadacārikaṃ pakkamitun ’’ ti .‘‘ Saccaṃ , bho gotama , nimantitattha mayā vassaṃvuṭṭhā ;
api ca , yo deyyadhammo so na dinno .
Tañca kho no asantaṃ , nopi adātukamyatā , taṃ kutettha labbhā bahukiccā gharāvāsā bahukaraṇīyā .
Adhivāsetu me bhavaṃ gotamo svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā ’’ ti .
Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena .
Atha kho bhagavā verañjaṃ brāhmaṇaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā
T1.18 pakkāmi .Atha kho verañjo brāhmaṇo tassā rattiyā accayena sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi –
‘‘ kālo , bho gotama , niṭṭhitaṃ bhattan ’’ ti .
23. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena verañjassa brāhmaṇassa nivesanaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena .
Atha kho verañjo brāhmaṇo buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappetvā sampavāretvā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ [ oṇītapattapāṇiṃ ( ka .)] ticīvarena acchādesi , ekamekañca bhikkhuṃ ekamekena dussayugena acchādesi .
Atha kho bhagavā verañjaṃ brāhmaṇaṃ dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaṃsetvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi .
Atha kho bhagavā verañjāyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā anupagamma soreyyaṃ saṅkassaṃ kaṇṇakujjaṃ yena payāgapatiṭṭhānaṃ tenupasaṅkami ;
upasaṅkamitvā payāgapatiṭṭhāne gaṅgaṃ nadiṃ uttaritvā yena bārāṇasī tadavasari .
Atha kho bhagavā bārāṇasiyaṃ yathābhirantaṃ viharitvā yena vesālī tena cārikaṃ pakkāmi .
Anupubbena cārikaṃ caramāno yena vesālī tadavasari .
Tatra sudaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyanti .
Verañjabhāṇavāro niṭṭhito .