5. Duṭṭhu
V0.81 mano , taṃ vā etassāti dummano , tassa bhāvo domanassaṃ , mānasikadukkhavedanāyetaṃ adhivacanaṃ , tenaM0.80 sahagatanti domanassasahagataṃ .Ārammaṇe paṭihaññatīti paṭigho , doso .Caṇḍikkasabhāvatāya hesa ārammaṇaṃ paṭihananto viya pavattati .Domanassasahagatassa vedanāvasena abhedepi asādhāraṇadhammavasena cittassa upalakkhaṇatthaṃ domanassaggahaṇaṃ , paṭighasampayuttabhāvo pana ubhinnaṃ ekantasahacāritā dassanatthaṃ vuttoti daṭṭhabbaṃ .Domanassañcettha aniṭṭhārammaṇānubhavanalakkhaṇo vedanākkhandhapariyāpanno eko dhammo , paṭigho caṇḍikkasabhāvo saṅkhārakkhandhapariyāpanno eko dhammoti ayametesaṃ viseso .Ettha ca yaṃ kiñci aniṭṭhārammaṇaṃ , navavidhaāghātavatthūni ca domanassassa kāraṇaṃ , paṭighassa kāraṇañcāti daṭṭhabbaṃ .Dvinnaṃ pana nesaṃ cittānaṃ pāṇātipātādīsu tikkhamandappavattikāle uppatti veditabbā .Etthāpi nigamane pi -saddassa attho vuttanayānusārena daṭṭhabbo . 38. Jhānaṅgavasena paṭhamajjhānasadisattā paṭhamajjhānañca taṃ sotāpattimaggacittañceti paṭhamajjhānasotāpattimaggacittaṃ .Pādakajjhānasammasitajjhānapuggalajjhāsayesupi , hi aññataravasena taṃtaṃjhānasadisattā
V0.98 vitakkādiaṅgapātubhāvena cattāropi maggā paṭhamajjhānādivohāraṃ labhantā paccekaṃ pañcadhā vibhajanti .Tenāha ‘‘ jhānaṅgayogabhedenā ’’ tyādi , tattha paṭhamajjhānādīsu yaṃ yaṃ jhānaṃ samāpajjitvā tato tato vuṭṭhāya saṅkhāre sammasantassa vuṭṭhānagāminivipassanā pavattā , taṃ pādakajjhānaṃ vuṭṭhānagāminivipassanāya padaṭṭhānabhāvato .Yaṃ yaṃ jhānaṃ sammasantassa sā pavattā , taṃ sammasitajjhānaṃ .‘‘ Aho vata me paṭhamajjhānasadiso maggo pañcaṅgiko , dutiyajjhānādīsu vā aññatarasadiso caturaṅgādibhedo maggo bhaveyyā ’’ ti evaṃ yogāvacarassa uppannajjhāsayo puggalajjhāsayo nāma .
Tattha yena paṭhamajjhānādīsu aññataraṃ jhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya pakiṇṇakasaṅkhāre sammasitvā maggo uppādito hoti , tassa so maggo paṭhamajjhānādīsu taṃtaṃpādakajjhānasadiso hoti .Sace pana vipassanāpādakaṃ kiñci jhānaṃ natthi , kevalaṃ paṭhamajjhānādīsu aññataraṃ jhānaṃ sammasitvāM0.102 maggo uppādito hoti , tassa so sammasitajjhānasadiso hoti .Yadā pana yaṃ kiñci jhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya aññataraṃ sammasitvā maggo uppādito hoti , tadā puggalajjhāsayavasena dvīsu aññatarasadiso hoti .Sace pana puggalassa tathāvidho ajjhāsayo natthi , heṭṭhimaheṭṭhimajjhānato vuṭṭhāya uparūparijhānadhamme sammasitvā uppāditamaggo pādakajjhānaṃ anapekkhitvā sammasitajjhānasadiso hoti .Uparūparijhānato pana vuṭṭhāya heṭṭhimaheṭṭhimajjhānadhamme sammasitvā uppāditamaggo sammasitajjhānaṃ anapekkhitvā pādakajjhānasadiso hoti .Heṭṭhimaheṭṭhimajjhānato hi uparūparijhānaṃ balavataranti .Vedanāniyamo pana sabbatthāpi vuṭṭhānagāminivipassanāniyamena hoti .Tathā sukkhavipassakassa sakalajjhānaṅganiyamo .Tassa hi pādakajjhānādīnaṃ abhāvena tesaṃ vasena niyamābhāvato vipassanāniyamena pañcaṅgikova maggo hotīti .Apica samāpattilābhinopi jhānaṃ pādakaṃ akatvā pakiṇṇakasaṅkhāre sammasitvā uppāditamaggopi vipassanāniyameneva pañcaṅgikova hotīti ayamettha aṭṭhakathādito uddhaṭo vinicchayasāro .Theravādadassanādivasappavatto pana papañco aṭṭhakathādīsu vuttanayena veditabbo .Yathā cettha , evaṃ sabbatthāpi vitthāranayo tattha tattha vuttanayena gahetabbo .Ganthabhīrukajanānuggahatthaṃ panettha saṅkhepakathā adhippetā . 42. Yathā rūpāvacaraṃ cittaṃ paṭhamādipañcavidhajhānabhedena gayhati ‘‘ paṭhamajjhānan ’’ tyādinā vuccati
V0.99 , tathā anuttarampi cittaṃ ‘‘ paṭhamajjhānasotāpattimaggacittan ’’ tyādinā gayhati .Āruppañcāpi upekkhekaggatāyogena aṅgasamatāya pañcamajjhāne gayhati , pañcamajjhānavohāraṃ labhatītyattho .Atha vā
M0.103 rūpāvacaraṃ cittaṃ anuttarañca paṭhamādijhānabhede ‘‘ paṭhamajjhānakusalacittaṃ , paṭhamajjhānasotāpattimaggacittantyādinā yathā gayhati , tathā āruppañcāpi pañcame jhāne gayhatīti yojanā .Ācariyassāpi hi ayameva yojanā adhippetāti dissati nāmarūpaparicchede ujukameva tathā vuttattā .Vuttañhi tattha –